Postuar më: 19/11/2019

Projektbuxheti 2020- Fjala e Ministres Denaj në komisionin parlamentar të Ekonomisë dhe Financave për menaxhimin e borxhit

I nderuar Kryetar i Komisionit,

Të nderuar Deputetë,

Më lejoni që në kuadër të diskutimeve në parim të Projekt Buxhetit 2020 do të vijojmë me një prezantim tërësor dhe të përmbledhur mbi menaxhimin e borxhit publik dhe indikatorët makroekonomikë të lidhura me këtë proces themelor të Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë.

MENAXHIMI I BORXHIT

 

Borxhi i Qeverisjes Qendrore gjatë viteve të fundit përgjithësisht është karakterizuar nga një ecuri pozitive, duke qenë në linjë me objektivat makro-fiskale, nevojat buxhetore për financim dhe objektivat strategjikë afatmesëm të menaxhimit të borxhit.

 

Në përputhje me objektivat makro-fiskale, niveli i borxhit të qeverisjes qendrore në raport me PBB ka hyrë në trajektore rënëse që prej vitit 2016. Vlerësimet për fundin e vitit 2019 tregojnë një rënie me rreth 2.5 pikë përqindje të borxhit të qeverisjes qendrore në raport me PBB.

Në paralel me trajektoren rënëse të borxhit, edhe deficiti buxhetor ka rënë nën nivelet e 2%, dhe konkretisht në vitin 2018 – 1.6 % dhe në vitin 2019 1.9 % ndaj PBB-së. Parashikimi për vitin 2020 vijon në nivelet e 1.6%.

 

Huamarrja i është përgjigjur nevojave buxhetore, duke mundësuar rifinancimin e borxhit ekzistues dhe financimin e deficitit të planifikuar. Nevojat për huamarrje kanë shënuar një rënie graduale, duke reflektuar përmirësimin e profilit të borxhit dhe reduktimin e riskut fiskal të qeverisë.

 

Gjatë pesëvjeçarit të fundit, burimet e brendshme të financimit kanë mbajtur peshën kryesore në mbulimin e nevojave për huamarrje në terma bruto. Megjithatë, gjatë viteve më të fundit ka spikatur roli i huamarrjes nga jashtë, në funksion të mirëmenaxhimit të likuiditetit dhe shlyerjes së detyrimeve të borxhit në valutë për periudhën afatshkurtër dhe afatmesme. Kjo mënyrë huamarrjeje u diktua nga rënia e normave të interesit në tregjet ndërkombëtare, si edhe nga kushtet e favorshme të financimit nga institucionet financiare ndërkombëtare.

 

Zhvillimin kryesor në këtë aspekt e ka mbartur emetimi i Eurobond-it në shumën 500 milion euro në fund të vitit 2018, i cili u shoqërua me procesin e parablerjes së pjesshme (buyback) të Eurobond-it ekzistuesvlerën prej 200 milion Euro.

 

Ky proces mundësoi jo vetëm plotësimin e nevojave për likuiditet të vitit 2018 dhe 2019, por edhe menaxhimin aktiv të detyrimeve të borxhit, duke mbajtur nën kontroll riskun e rifinancimit dhe atë të normave të interesit në periudhën afatshkurtër dhe afatmesme.

 

Objektivat strategjikë afatmesëm të menaxhimit të borxhit përgjithësisht janë përmbushur, si në drejtim të arritjes së raporteve optimale ndërmjet kostos dhe risqeve, ashtu edhe në aspektin e zhvillimit të tregut të titujve shtetërorë.

 

Ekspozimi më i ulët ndaj risqeve është arritur kryesisht nëpërmjet përqendrimit më të lartë të huamarrjes së brendshme tek titujt afatgjatë, të cilat kanë mundësuar zgjatjen e jetëgjatësisë së borxhit me rreth 6 muaj në harkun kohor të 5 viteve.

 

Nga ana tjetër, rënia e normave të interesit shoqëruar me përdorimin më të lartë të burimeve të huaja të financimit me natyrë dypalëshe dhe shumëpalëshe, kanë ndikuar në optimizimin e kostos së përgjithshme të huamarrjes.

Në këtë aspekt, vlen të përmendet se gjatë viteve të fundit kosto mesatare e borxhit është ulur ndjeshëm, pavarësisht rritjes së stokut të borxhit afatgjatë në portofol.

 

Në funksion të arritjes së objektivit për përmirësimin e mëtejshëm të tregut primar të titujve shtetërorë, si edhe krijimin e kushteve për zhvillimin e tregut sekondar, janë ndjekur hapat e nevojshëm që kanë synuar rritjen e eficiencës, likuiditetit dhe transparencës.

 

Në këtë drejtim vlen të përmendet zbatimi i projektit pilot për emetimin e obligacioneve referencë, i cili ka filluar me obligacionin 5 vjeçar gjatë vitit 2018 dhe është shtrirë edhe në obligacionin 3 vjeçar gjatë vitit 2019.

 

Nga ana tjetër, baza e investitorëve për titujt shtetërorë, megjithëse mbetet ende jo shumë e diversifikuar dhe e përqendruar kryesisht tek sektori bankar, ka shfaqur një shtrirje më të gjerë drejt institucioneve jo-financiare, financiare jo-banka, si edhe drejt individëve.

 

PERSPEKTIVA AFATMESME (2020-2022)

 

Pavarësisht progresit në drejtim të uljes së ekspozimit ndaj risqeve gjatë viteve të fundit, gjatë vitit të ardhshëm si edhe në periudhën afatmesme, do të vijohet me aktivitetet të cilat kanë si objektiv reduktimin e mëtejshëm të riskut të rifinancimit dhe atij të normave të interesit të borxhit të brendshëm. Në këtë drejtim, prioritet do të mbetet zgjatja e jetëgjatësisë së borxhit nëpërmjet uljes së mëtejshme të përqendrimit të titujve afatshkurtër në portofol.

 

Niveli i financimit të brendshëm do të synohet të mbahet i qëndrueshëm duke mos tejkaluar kapacitetet optimale të tregut. Nëpërmjet titujve afatshkurtër kryesisht do të synohet rifinancimi i titujve ekzistues që maturohen, menaxhimi aktiv i nevojave për likuiditet, si edhe përmirësimi profilit vjetor të maturimeve. Ndërkohë, nëpërmjet titujve afatgjatë do të synohet të mbulohet financimi i deficitit.

 

Në periudhën afatmesme huamarrja e huaj planifikohet të mbulojë mesatarisht deri në 20% të nevojave të  përgjithshme për hua të qeverisë dhe do të mbështetet kryesisht në:

  1. huatë me terma pjesërisht të buta, të cilat do të financojnë projektet ekzistuese dhe projektet e reja të konsideruara si prioritare nga qeveria për zhvillimin e vendit;
  2. huatë me terma të buta të akorduara nga institucionet ndërkombëtare financiare për të mbështetur politikat zhvillimore dhe reformat e ndërmarra nga qeveria; si edhe
  • instrumentet financiare të tregjeve të kapitalit (Eurobond), kryesisht për të mundësuar menaxhimin e detyrimeve të borxhit në valutë dhe për të optimizuar risqet e portofolit.

 

Zhvillimi i mëtejshëm i tregut primar vendas dhe hedhja e hapave për zhvillimin e tregut sekondar të titujve shtetërorë gjithashtu do të vijojë të mbetet objektiv parësor i strategjisë afatmesme të menaxhimit të borxhit. Realizimi i suksesshëm i këtij objektivi do pasohej me kosto dhe risqe më të ulëta për të gjithë aktorët e tregut, duke përfshirë qeverinë, si edhe investitorët e titujve shtetërorë.

Procesi gjatë të cilit do të synohet të përmbushet ky objektiv do të shtrihet në periudhën afatmesme dhe afatgjatë dhe do të kaloj nëpërmjet hallkave të mëposhtme:

 

  • Zhvillimit të kurbës së yield-ve në drejtim të titujve shtetërorë afatmesëm dhe afatgjatë nëpërmjet krijimit dhe konsolidimit të madhësive benchmark, si edhe reduktimit të fragmentimit të kërkesës;

 

  • Përshtatjes së politikave të huamarrjes (përfshirë shitjen, parablerjen dhe shkëmbimin e titujve shtetërorë) me kushtet e tregut dhe kërkesën për tituj të caktuar;

 

  • Rritjes së transparencës nëpërmjet konsultimit të vazhdueshëm me aktorët kryesorë të tregut dhe raportimit e publikimit në kohë të rezultateve të ankandeve të titujve shtetërorë;

 

  • Përmirësimit të mëtejshëm të kuadrit ligjor dhe rregullator për emetimin e titujve shtetërorë;

 

  • Diversifikimit dhe zgjerimit të bazës së investitorëve.

 

Ju faleminderit,